Euskal Herriko izaki, elezaharrak eta tradizioak.
Euskal mitologia belaunaldiz belaunaldi eraikitako kultura-ondarearen parte da. Haien istorioak, pertsonaiak eta sinesmenak ahozko tradizioaren bidez iritsi dira gaur egunera arte, batez ere, belaunaldi batzuetatik besteetara transmitituta.
Euskal Herriko kontakizunetan izaki apartak bizi diren unibertsoa aurkitzen dugu: basoei, mendiei, urei eta naturaren indarrei lotutako izakiak. Batzuk babesleak dira; beste batzuk arriskutsuak izan daitezke; eta beste batzuk eguneroko bizitza aldatzeko gai diren izaki bihurri txiki gisa agertzen dira.
Horien artean Mari, Basajaun, Lamiak, Tartalo, Sorginak edo Galtzagorriak bezalako izen ezagunak aurki ditzakegu. Naturari lotutako unibertso mitologikoa
Euskal mitologiaren ezaugarri interesgarrienetako bat bertako izakien eta ingurune naturalaren artean dagoen harreman estua da.
Mendiak, kobazuloak, basoak, ibaiak eta iturriak naturaz gaindiko izakiak bizi diren leku gisa agertzen dira maiz. Natura ez da istorioen eszenatokia soilik: istorioen parte da.
Kontakizun horien bidez, mundua ulertzeko ezagutzak, ohartarazpenak, balioak eta moduak ere transmititzen ziren.
Euskal mitologiako izakiak
Euskal tradizio mitologikoak askotariko pertsonaiak eta izakiak biltzen ditu.
Marik leku nabarmena du unibertso honetan. Naturari eta fenomeno atmosferiko ezberdinei lotuta, Euskal Herriko hainbat lekutan jasotako kontakizun ugaritan agertzen da.
Basajaun, basoko jauna, mendiekin eta naturguneekin lotuta dago. Tradizio batzuetan natura babesten eta ezagutzen duen izaki gisa agertzen da.
Lamiak ere kontakizun ugariren parte dira. Ibaiei, iturriei eta urarekin lotutako beste leku batzuei lotuta daude, eta hainbat ezaugarri dituzte, tradizioaren eta lurraldearen arabera.
Eta izaki txiki eta bihurrienen artean Galtzagorriak ditugu, gaur egunera arte iritsi diren istorio batzuen protagonistak.
Izaki horietako bakoitzak bere ezaugarri, istorio eta leku propioak ditu.
Ahozko tradizioaren garrantzia
Mendeetan zehar, istorio horietako asko ez ziren liburuetan gorde, pertsonen memorian baizik.
Kontakizunak etxean, baserrietan eta hainbat bilgunetan kontatzen ziren, eta denboraren poderioz eta kontatzen ziren lekuaren arabera alda zitezkeen.
Horregatik, euskal mitologiaz ari garenean, garrantzitsua da kontuan izatea ez dagoela nahitaez historia bakoitzaren bertsio bakarra.
Ikerlari, idazle eta adituek egindako bilketek gaur egun ondare horretara hurbiltzeko eta bertsio ezberdinen aberastasuna ezagutzeko aukera ematen digute.
IZAKIen Artxibo Mitologikoa
IZAKIen espazio bat eskaini nahi diogu izaki horiek eta haiekin lotutako istorioak ezagutu eta zabaltzeari.
Euskal mitologiako pertsonaiei buruzko informazioa biltzeko eta ondare hori hobeto ezagutzeko interesa duen edonori hurbiltzeko asmoz sortu da artxibo hau.
Fitxa bakoitzak izakiari, haren ezaugarriei, erlazionatuta dagoen tokiei, izen desberdinei eta dokumentatzeko erabilitako iturriei buruzko informazioa jasoko du.
Ez dugu ikertzaile eta egile espezializatuen lana ordezkatu nahi. Gure helburua ezagutza hori modu argi eta eskuragarrian hurbiltzea da, eta istorio horiekiko interesa bizirik mantentzen laguntzea.
Bizirik dirauen ondarea
Mitologia ez dagokio soilik iraganari.
Belaunaldiz belaunaldi transmititu ziren istorioek gure irudimena pizten jarraitzen dute, eta Euskal Herriaren kulturaren eta memoriaren parte dira.
IZAKIen haiengana errespetutik eta artisautzatik hurbildu nahi dugu, izaki horietako batzuei forma berri bat emanez eta imajinario honetan inspiratutako piezak sortuz.
Historia bat ezagutzea bizirik mantentzeko modu bat ere badelako.
Ongi etorri IZAKIen Artxibo Mitologikora.


Comments